Mürəkkəb şam patternləri

Mürəkkəb şam (candlestick) patternləri 2 və ya 3 şamdan ibarət olur və treyderlərin mövqe açmaq və ya əlavə təsdiq üçün istifadə edə biləcəyi güclü siqnallardır. Tanış olmağınız lazım olan bir neçə mürəkkəb şam patterni var:

Engulfing

Engulfing  patterni ilə başlayaq. Engulfing  patternləri 2 şamdan ibarətdir; birincisi nisbətən kiçik olur, ikincisi isə xeyli böyük olur və əvvəlki şamı yuxarı və ya aşağı istiqamətdə tam əhatə edir.

Şəkil 1-də göstərilən artan engulfing patternləri adətən eniş trendindən sonra formalaşır. İdeal variantda əvvəlcə enən (bearish) şam, onun ardınca isə əvvəlki şamın gövdəsini tamamilə əhatə edən və mümkün olduqda onun maksimum (high) və minimum (low) səviyyələrini də örtən artan (bullish) şam gəlir.

Şəkil 1

Artan engulfing şamının arxasındakı məntiq ondan ibarətdir ki, enən şamdan sonra treyderlər eniş trendini davam etdirməyə çalışırlar. Lakin qəfil güclü alışlar başlayır, satıcıları çaşdırır və qiymətləri əvvəlki günün bağlanış səviyyəsindən, sonda isə onun gövdəsindən də yuxarı səviyyəyə qaldırır.

Bu mərhələdə satıcılar panikaya düşür və alıcıların həddindən artıq güclü olmasından narahat olurlar. Onlar qısa mövqelərini bağlamağı düşünə bilərlər ki, bu da qiymətlərin daha da yüksəlməsinə səbəb olur və şamın maksimum səviyyəyə yaxın, yaxud ən azı həmin zaman kəsiyi üçün xeyli yüksək səviyyədə bağlanması ilə nəticələnir. Üst kölgəsi olan engulfing patterni hələ də etibarlı sayılır, lakin gövdə nə qədər böyükdürsə, impuls və alış gücü də bir o qədər güclü olur.

Əks vəziyyət Şəkil 2-də göstərilən enən engulfing üçün keçərlidir. Bu formasiya yüksəliş trendindən sonra yaranır və satıcıların güclü şəkildə bazara daxil olduğunu, qiymətləri aşağı istiqamətdə təzyiq yaratmağa hazır olduqlarını göstərir. Bu halda dönüş növbəti bir neçə şam ərzində davam edə bilər və ya genişmiqyaslı trend dəyişikliyi, ya da mövcud trendin sadə bir korreksiyası ola bilər.

Şəkil 2

Engulfing-dan Sonra Doji

Qeyd etməyə dəyər bir pattern isə engulfing şamının ardınca doji şamının gəlməsidir, Şəkil 3-də göstərildiyi kimi. Gəlin yüksəliş trendini nəzərdən keçirək: bazar yuxarı hərəkət edir, sonra isə bir enən engulfing ortaya çıxır və dönüş üçün zəmin yaradır. Növbəti şam isə doji olur ki, bu da bazarda qeyri-müəyyənliyi göstərir.

Şəkil 3

Qeyri-müəyyənlik əsas trendlə bağlıdır və xüsusilə enən engulfing pattern tərəfindən bazarın sarsıdılmasından sonra alıcılar arasında narahatlıq yaradır. Belə bir pattern qiymətdə kəskin düşüşlə nəticələnir və etibarlılığı ilə, eləcə də sonrakı güclü hərəkəti ilə seçilir.

Piercing

Piercing candlestick patterni, Şəkil 4-də göstərildiyi kimi, engulfing patterninə çox bənzəyir, lakin piercing şamı yalnız əvvəlki şamın 50%-dən 100%-ə qədərini əhatə etməlidir. Bu, müəyyən etmək üçün daha çevik bir patterndir və hələ də yetərli dönüş impulsunu göstərir, amma həmişə kontekstdə qiymətləndirilməlidir.

Şəkil 4

Piercing patterni göstərir ki, alıcılar nəzarəti yenidən ələ keçirməyə çalışır və bu, artan hərəkət üçün yol təyin edə bilər. Orta riskli treyderlər növbəti artan şamın yaranmasını gözləyə bilər, lakin əlavə riskdən çəkinməyənlər piercing patternin bağlanışında mövqe açmağı düşünə bilərlər.

Dark cloud cover

Piercing patterninin əksi olan dark cloud cover patterni, Şəkil 5-də göstərildiyi kimi, artan engulfing-ə bənzər davranır, lakin təsdiqlənməsi üçün yalnız əvvəlki şamın 50%-dən 100%-ə qədərini örtməsi kifayətdir.

Şəkil 5

Dark cloud cover adətən yüksəliş trendindən sonra yaranır və satış təzyiqini göstərir. İdeal halda, satış mövqeyi açmazdan əvvəl növbəti enən şamın yaranmasını gözləmək daha məsləhətlidir.

Harami

Harami patterni iki şamdan ibarətdir: birincisi daha böyük, ikincisi isə daha kiçik gövdəyə malik olur. Adətən onlar əks istiqamətdə olur; yəni birincisi artan, ikincisi enən və ya əksinə.

Artan harami

Artan harami eniş trendindən sonra ortaya çıxır və böyük bir enən şamı, onun gövdəsi daxilindəki kiçik bir artan şam izləyir, Şəkil 6-da göstərildiyi kimi.

Bu, mümkün dönüşü göstərir, çünki satıcılar impulsu davam etdirə bilməyib, alıcılar isə düşüşü dayandıraraq qiymətləri saxlamış olurlar. Sonrakı artan şam satıcıların tələf olduğunu və qiymətlərin yüksələcəyini göstərmək üçün kifayət edir.

Şəkil 6

Enən harami

Enən harami, artan harami patterninin əksi olaraq, adətən yüksəliş trendindən sonra yaranır, Şəkil 7-də göstərildiyi kimi. Pattern böyük bir artan şamla başlayır və onun gövdəsi daxilindəki kiçik bir enən şamla davam edir.

Bu vəziyyətdə alıcılar qiymətləri daha da yüksəldə bilməyib, satıcılar isə bazarı nəzarət altına almağa və dönüş etməyə çalışırlar. Sonrakı enən şam satıcıların qısa mövqe açması və qiymətlərin aşağı düşəcəyini gözləməsi üçün tələb olunan təsdiqi verə bilər.

Şəkil 7

Gaps

Gaps, Şəkil 8-də göstərildiyi kimi, bütün bazarlarda rast gəlinə bilər. Lakin onlar daha çox bazar bağlandıqdan sonra zəifləmə dövründə meydana gəlir. Adətən əsas hadisələr və ya xəbərlər səbəbindən, açılış günü müəyyən bir aləti təsir edə biləcək vəziyyətlərdə yaranırlar.

Məsələn, əgər ABŞ bazarı ilə bağlı həftə sonu müsbət bir hadisə baş veribsə, bazar birinci gün yuxarı istiqamətdə bir gap görə bilərik.

Şəkil 8

Tarixi məlumatlara görə, hər dəfə gap yarananda, bu gap-in yenidən test edilməsi və qiymətlərin əvvəl çatılmayan səviyyələrə yaxınlaşması ehtimalı daha yüksək olur.

Morning star

Morning star, Şəkil 9-da göstərildiyi kimi, bir az daha mürəkkəbdir və 3 şamı əhatə edir. Adətən eniş trendindən sonra ortaya çıxır və böyük bir enən şam, onu izləyən doji və ya spinning top, və nəhayət artan şam ilə formalaşır.

Burada baş verənlər satıcıların qiymətləri aşağı sala bilməməsini, doji və ya spinning top şamları ilə göstərilən qeyri-müəyyənliyi və artan şamla işarə olunan dönüşü vurğulayır. Bu klassik patterndir: qiymətlər daha da aşağı düşə bilmir və alıcılar bazarı nəzarət altına alaraq yuxarı istiqamətə döndərirlər.

Şəkil 9

Morning star patterni eniş trendindən sonra və ya yüksəliş trendindəki korreksiyalar zamanı da yarana bilər, bu isə bazarın yenidən yuxarı istiqamətdə davam etməyə hazır olduğunu göstərir.

Evening star

Şəkil 10-da göstərildiyi kimi, morning star-a bənzəyir, lakin adətən yüksəliş trendində yaranır və mümkün aşağı dönüşü göstərə bilər. Pattern bir artan şam, onu izləyən doji və ya spinning top, və nəhayət enən şam ilə formalaşır. Bu, satıcıların alıcılardan nəzarəti ələ keçirdiyini göstərir. Buradan sonra qiymətlərin aşağı yönə getməsi gözlənilir, xüsusilə üçüncü şam çox böyük və enən şam olduqda.

Şəkil 10

Evening star patternləri yüksəliş trendində və ya eniş trendindəki korreksiyalar zamanı da yaranaraq eniş trendinin davam etməyə hazır olduğunu göstərir.

Nəticə

Şam (candlestick) patternləri bazarda artıq 200 ildən çoxdur ki, istifadə olunur və bu, onların texniki analizdə vacib olduğunu sübut edir. Lakin müəyyən bir mövqe haqqında qərar vermək üçün həmişə digər təsdiqləyici indikatorlarla birləşdirmək daha məqsədəuyğundur.