Risklərin idarə olunması – maliyyə bazarlarında ticarət və ya investisiya zamanı ortaya çıxan risklərin məhdudlaşdırılması və ya azaldılması praktikasıdır. Nəzəri cəhətdən, gəlirlər hər zaman müəyyən risk səviyyələri ilə əlaqələndirilir və bu, Forex ticarəti üçün də keçərlidir. Bu, treyderin yolunda ən vacib amillərdən biridir və istənilən investorun uğur və ya uğursuzluğunu təyin edə bilər.
Treyderin ticarət zamanı qarşılaşa biləcəyi risklərin əsaslı olub-olmamasını və psixoloji rahatlığına təsir edə biləcəyini müəyyən etmək üçün diqqət yetirməli olduğu müxtəlif amillər mövcuddur.
Forexdə Risklərin İdarə Edilməsinin Əsas Elementləri
Bütün forex alətləri üzrə düzgün risk idarəetməsi üçün bir sıra vacib elementlər mövcuddur və onları nəzərə almaq, treyderlərə dinamik, lakin bəzən riskli olan maliyyə bazarlarında daha inamla hərəkət etməyə kömək edəcək.
Risk iştahı (Risk appetite)
Risk iştahı məsələsinə gəldikdə, bu birbaşa şəxsin itkilərə qarşı dözümlülüyündən başlayır. Bəzi insanlar daha aqressiv yanaşmaya malikdir – əgər müəyyən bir fürsətə güclü şəkildə inanırlarsa və digər uğurlu əməliyyatlarda böyük qazanc əldə ediblərsə, çox itki vermələrinin ehtimalını nəzərə alırlar. Digərləri isə daha ehtiyatlı yanaşmanı seçir və daha kiçik potensial mənfəət müqabilində daha az risklə kifayətlənirlər.
Risk idarəetməsi üçün ümumi qəbul olunmuş qaydalardan biri odur ki, hər əməliyyatda hesab balansınızın 1–5%-i həcmində risk götürmək tövsiyə olunur. Hətta 5% risklə belə, bazarlarda ardıcıl uğursuzluqlar yaşandıqda belə öz mövqeyinizi qorumaq və prosesə davam etmək üçün kifayət qədər imkanınız olur.
Mövqeyinin həcmi
Risk iştahınıza və hər əməliyyatda itirməyə razı olduğunuz məbləğə uyğun olaraq, mövqeyinizin ölçüsü qeyd olunan meyarlara əsasən müəyyən edilir. Əgər hesabınız kiçikdirsə, lakin hər əməliyyatda 5% risk etmək niyyətindəsinizsə, bu 1% riskə dözümlülük göstərən şəxsə nisbətən daha böyük mövqe həcmi ilə nəticələnəcək. Bütün bunlar bazarlarda risk və mükafat (qazanc) baxımından hansı hədəflərə çatmaq istədiyinizlə birbaşa əlaqəlidir.
Stop-loss
Stop-loss – zərər ilə ticarət əməliyyatını bağlamağa razı olduğunuz qiymət səviyyəsidir. Əgər stop-loss səviyyəsi əvvəlcədən təyin edilibsə, bazar qiyməti həmin səviyyəyə çatdıqda əməliyyat avtomatik şəkildə bağlanacaq. Stop-loss səviyyəsi mövqe həcmi və hər əməliyyat üzrə risk kimi amillər əsasında müəyyən olunur.
Stop-loss sifarişi yalnız itkiləri məhdudlaşdırmır, həm də qəfil və gözlənilməz bazar hərəkətlərindən sizi qoruya bilər. Bu kimi hallar sizin strategiyanıza uyğun olmasa da, bazarın təbiətindən qaynaqlanan dəyişikliklər ola bilər. Lakin stop-loss aktivləşərsə, ticarət strategiyanızın analizdəki səhvləri qəbul edib onlardan nəticə çıxarmağa və bu cür halları səmərəli şəkildə qarşılamağa uyğun olduğundan əmin olmalısınız.
Stop-loss səviyyəsi, qazanc məqsədinizlə mütənasib olmalıdır. Məsələn, əgər siz 100 punkt stop-loss təyin etmisiniz və bu əməliyyatdan 300 punkt qazanc gözləyirsinizsə, bu zaman sizin risk-mükafat nisbətiniz sağlam hesab olunur. 300 punktluq bir qazancla, 100 punktluq üç zərəri kompensasiya etmək mümkündür.
Treyderlər mümkün qədər risk etdikləri məbləğin 2 və ya daha çox qatını qazanmağa çalışmalıdır. Məhz burada düzgün qərar verməyin əhəmiyyəti ortaya çıxır. Nə qədər yaxşı risk-mükafat nisbətindən istifadə edirsinizsə, bir o qədər səhv etmək imkanınız olur.
Əgər hər əməliyyatda 100 punkt risk edirsinizsə və 400 punkt qazanc əldə edə bilirsinizsə, 10 əməliyyatdan yalnız 3-də uğurlu olmaqla belə 500 punkt qazanc əldə etmiş olursunuz. Bu cür risk-mükafat nisbətinə nail olmaq çətin olsa da, daha real bir təxmin olaraq stop-loss səviyyəsinin 1.5-2 dəfə çoxunu hədəfləmək məqsədəuyğundur.
Əgər treyder ardıcıl şəkildə uğurlu əməliyyatlar edə bilirsə, bu zaman daha az risk-mükafat nisbəti ilə razılaşa bilər. Məsələn, əgər treyder 10 əməliyyatdan 6-nı qazanırsa, 1:1 nisbəti (qazanc = risk) ilə də qazanc əldə edə bilər.
Belə bir senaridə treyder ümumilikdə qazanc əldə edəcək. Daha kiçik mənfəət səviyyələrinə çatmaq böyük mənfəət səviyyələrinə nisbətən daha asan ola bilər, bu isə treyderin hər dəfə hədəfinə çatmaq ehtimalının azalması deməkdir.
Azərbaycanda Forex ticarətini kəşf edin
Kredit çiyni
Kredit çiyni nəzərə alınmalı olan digər mühüm amildir. Forexdə yüksək kredit çiyninə sahib olmaq mütləq daha yüksək risk demək deyil. Lakin yüksək kredit çiyinli əməliyyatlarının əlçatanlığı və cazibəsi ardıcıl zərərlə üzləşmiş və bu itkiləri yüksək geri qaytarmağa çalışan biri üçün potensial olaraq fəlakətlə nəticələnə bilər.
Ümumilikdə statistik göstəricilərə əsasən, aşağı leverage istifadə edən treyderlər, yüksək leverage ilə çalışan treyderlərə nisbətən daha çox gəlir əldə etmişlər. Günün sonunda, böyük risklərə getmədən sizi arzuladığınız gəlirə yaxınlaşdıra biləcək pozisiyaları açmaq üçün məhdud miqdarda leverage kifayət edir. Davamlı uğurlu olan treyderlər isə qazancı əsasən faiz gəliri baxımından qiymətləndirir, real pul məbləğinə deyil.
Emosiyalar
Emosiyalar treydinqdə çox mühüm rol oynayır. Treyderlərin qazanc və zərərlərə qarşı mümkün qədər neytral yanaşması olduqca vacibdir. Böyük qazanc əldə etdikdə həddindən artıq sevinmək və ya zərər gördükdə həddindən artıq narahat olmaq düzgün yanaşma deyil. Bunlar treydinqin bir hissəsidir və nəzərə almaq lazımdır ki, forex treydinq bir növ biznes fəaliyyətidir. Zərərlər baş verə bilər və onlar uyğun şəkildə idarə olunmalıdır.
mövqelər aça bilərlər. Belə bir vəziyyətə heç bir halda yol verilməməlidir. Treyderin yanaşması nə qədər mexaniki və emosiya təsirindən uzaq olarsa, qazanc əldə etmək şansı da bir o qədər yüksək olur.
Qeyd etmək lazımdır ki, heç kim emosiyalardan tamamilə uzaq deyil — axı biz insanıq. Emosional nəzarətə yiyələnmək ticarətdə çox önəmli bacarıqdır və təzyiq altında soyuqqanlılığını qorumaqda hətta cüzi irəliləyiş belə, treyderə davamlılıq və uğur qazanmaq üçün ciddi üstünlük qazandıra bilər.
Xəbərlərə qarşı ehtiyatlı olun
Ticarət məqsədlərinizə və risk iştahınıza uyğun maliyyə alətlərini seçməklə yanaşı qarşıdakı iqtisadi açıqlamaları da diqqətdə saxlamaq mühümdür. Bəzi xəbərlər qəfil və proqnozlaşdırılmaz ola bilər, lakin əvvəlcədən planlaşdırılmış iqtisadi açıqlamalar mövcud mövqelərinizə təsir göstərə biləcəyi üçün ciddi şəkildə nəzərə alınmalıdır.
Belə hallarda, qiymət hərəkətinin sizin ilkin istiqamətinizə zidd getməsi riskini azaltmaq üçün stop-loss səviyyələrinizi genişləndirməyi və ya mövqeyinizi bir qədər azaltmağı düşünə bilərsiniz. Bəzi hallarda iqtisadi açıqlama mövqeyinizə dəstək ola bilər və onu daha tez və sürətlə hədəfinizə yaxınlaşdıra bilər. Onlar hər zaman kapitalınız üçün potensial risk daşımır.
Uyğun bazarı tapmaq
Bütün ticarət alətləri eyni deyil.Məsələn, Şəkil 1-də göstərilən Bitcoin və digər kriptovalyuta üzrə CFD-lər (fərq müqavilələri) çox dəyişkən ola bilər və bir gün ərzində 30%-dən çox qiymət dəyişməsi göstərə bilərlər. Digər alətlər isə bu qədər sürətli hərəkət etmir və daha sabit, nizamlı şəkildə dəyişirlər. Sizin üçün uyğun aləti tapmaq, ticarət yolunuz boyu sabitliyi təmin etmək deməkdir.
Şəkil 1
Bu məsələdə konkret bir formula mövcud deyil. Yüksək leverage ilə kiçik qiymət dəyişikliklərini ticarət etmək istəyən şəxs, aşağı volatilliyə malik alətlərlə daha sabit və sakit bir yanaşma tapa bilər. Eyni xüsusiyyətlərə malik digər bir şəxs isə, yüksək volatillikli alətlərin kəskin və sürətli hərəkətlərindən faydalanaraq qısa müddətdə oxşar nəticələr əldə edə bilər.
Konservativ, lakin uzunmüddətli yanaşmanı seçən treyder isə, daha kiçik mövqelərlə işləmək və geniş stop-loss səviyyələri təyin etmək şərti ilə yüksək volatilliyə malik alətə üstünlük verə bilər. Bu halda, onun üçün volatillik o qədər də əhəmiyyət kəsb etmir – əsas məqsəd seçilmiş alətin uzunmüddətli nəticəsidir.
Ticarət gündəliyinin aparılması
İnsanların gündəlik yazdıqları kimi, treyderlər də ticarət gündəliyi və ya jurnal saxlamağı seçə bilərlər. Gün ərzində etdikləri əməliyyatlar və onların nəticələri də daxil olmaqla müxtəlif aspektləri qeyd etmək, öz güclü və zəif tərəflərini daha yaxşı başa düşməyə kömək edə bilər.
Vaxtaşırı əvvəlki əməliyyatlara qayıdıb onları təhlil etmək — nəticəsindən asılı olmayaraq — həm yeni həm də təcrübəli treyderlər üçün faydalı ola bilər. Bu, onların Forex bazarları ilə bağlı daha dərin biliklər qazanmasına və xüsusilə planlar gözlənildiyi kimi getmədikdə, həm cari, həm də gələcək əməliyyatları daha yaxşı anlamalarına şərait yaradır.
