STOP-LOSS ƏMRİ NƏDİR?

“Ticarətin ən vacib qaydası güclü hücum deyil, güclü müdafiə oynamaqdır. Hər gün hesab edirəm ki, sahib olduğum hər mövqe yanlışdır. Stop risk nöqtələrimin harada olacağını bilirəm.” Bu sözlər Paul Tudor Jones-a məxsusdur.

Ümumilikdə, CFD ticarətində risklərin idarə olunması — ticarət hesabınıza mənfi təsiri azaltmaq məqsədilə risklərin müəyyən edilməsi, təhlil olunması və nəzarətdə saxlanılması prosesidir.

Stop-loss əmri əsas risk idarəetmə aləti olmaqla, maliyyə brokerinizə verdiyiniz bir təlimatdır. Bu təlimata əsasən, müəyyən edilmiş qiymət səviyyəsinə çatdıqda qiymətli kağız avtomatik olaraq satılır (və ya alınır) və beləliklə potensial zərərlər məhdudlaşdırılır. Bu alət eyni zamanda mənfəəti qorumaq üçün də istifadə oluna bilər.

Digər tərəfdən, Fərq Müqaviləsi (CFD — Contract for Difference) treyder ilə broker arasında bağlanan və bir aktivin alış (mövqenin açılması) və satış (mövqenin bağlanması) qiymətləri arasındakı fərqin mübadiləsini nəzərdə tutan razılaşmadır.

CFD ticarəti kredit çiyni səbəbindən daha yüksək risk daşıyır. Buna görə də düzgün risk idarəetməsinin əhəmiyyəti olduqca böyükdür. Riskin idarə olunmasının ən geniş yayılmış və effektiv üsullarından biri stop-loss əmrlərini düzgün təyin etməkdir. CFD ticarətində stop-loss əmrinin riskin idarə olunmasına necə kömək etməsi, onun nə dərəcədə düzgün qurulmasından asılıdır.

“90-90-90” QAYDASI VS QIZIL QAYDA

Yəqin ki, belə bir ticarət deyimini eşitmisiniz: “Treyderlərin 90%-i ilk 90 gün ərzində kapitallarının 90%-ni itirir.” Bəs digər 10%-i fərqləndirən nədir?

Treyderlərin böyük bir hissəsinin ilk üç ayda zərər etməsinin əsas səbəblərinə aşağıdakılar daxildir (amma bunlarla məhdudlaşmır): kifayət qədər təhsilin olmaması, intizamsızlıq, risk və kapital idarəetməsinin zəifliyi, emosional ticarət, ticarət planının olmaması və ya plana əməl edilməməsi və s.

Əksinə, uğur qazanan digər 10% treyderlər təhsillə başlayır, demo hesabda məşq edir, düzgün risk idarəetməsi tətbiq edir, ticarət planına sadiq qalır və Forex və digər CFD alətlərinin ticarətini öyrənməkdə davamlı olur.

İntizam və davamlılığın əhəmiyyəti danılmazdır. Çünki ticarət təcrübə və səbir vasitəsilə inkişaf etdirilən bir bacarıqdır. Bu, raket elmi deyil.

STOP-LOSS ƏMRİNDƏN İSTİFADƏ EDƏRKƏN İSTİFADƏ EDƏCƏYİNİZ VACİB TİCARƏT MƏSLƏHƏTLƏRİ

• Heç vaxt bütün hesabınızı stop-loss kimi riskə atmayın: Bir çox treyder bu tələyə düşür və ya ümumiyyətlə stop-loss təyin etmir, ya da onu bütün hesab məbləği səviyyəsində qoyur.

• Stop-loss ehtiyat plan deyil, bazarda sağ qalmaq üçün məcburi qaydadır.

• Stop-loss olmadan ticarət strategiya deyil, qumardır.

• Bütün hesabı stop-loss kimi riskə atmaq cəsarət deyil, maliyyə intiharıdır.

• Ağıllı treyderlər nə edir:

– Hər əməliyyatda kapitallarının yalnız 1–2%-ni riskə atırlar.

– Mövqeyə daxil olmamışdan əvvəl çıxış nöqtələrini müəyyən edirlər.

– Plana hörmət edirlər — emosiyalara və eqoya yer vermirlər.

Siz bazara hər zaman yenidən daxil ola bilərsiniz. Amma kapitalınızı itirdikdən sonra bazara qayıtmaq mümkün deyil. Tutaq ki, stop-loss sizin təhlükəsizlik kəmərinizdir, kapitalınız isə nəqliyyat vasitəniz. Elə isə təhlükəsiz sürün.

QAÇINMALI OLUNAN STOP-LOSS SƏHVLƏRİ

Ümumilikdə ticarətdə beş mümkün nəticə var: böyük zərər, kiçik zərər, böyük qazanc, kiçik qazanc və zərərsiz (breakeven) nəticə.

Hər bir treyderin əsas məqsədi böyük zərərləri minimuma endirmək və ya tamamilə aradan qaldırmaqdır. Bu nailiyyət əldə olunduqda, qalan nəticələrin hər biri qəbul edilə biləndir və zamanla kapitalın davamlı artımına töhfə verir, bu da uğurlu treyder olmağın əsas açarıdır.

Böyük zərərlərin qarşısını almağa və mənfəətli qalmağa çalışarkən, treyderlərin stop-loss əmrlərindən istifadə zamanı tez-tez buraxdıqları bəzi səhvlər bunlardır:

• Həddindən artıq sıx (yaxın) stop-loss təyin etmək: Stop-loss çox yaxın qoyulduqda əks təsir göstərə bilər. Hətta bazardakı kiçik dalğalanmalar belə əmri işə sala və sizi mövqedən vaxtından əvvəl çıxara bilər. Stop-loss təyin edərkən əməliyyata “nəfəs almaq” üçün kifayət qədər yer vermək vacibdir.

• Həddindən artıq geniş stop-loss təyin etmək: Əksinə, çox uzaq stop-loss qoymaq onun əsas məqsədini puça çıxarır və kapitalınızın böyük hissəsini riskə atmış olursunuz.

• Ümumiyyətlə stop-loss təyin etməmək: Bu isə hər bir treyderin qaçmağa çalışdığı nəticəyə, böyük və nəzarətsiz zərərlərə gətirib çıxarır.

Stop-Loss Necə Hesablanır

Ümumilikdə, treyderlər stop-loss əmrlərini hesablamaq üçün müxtəlif yanaşmalardan istifadə edirlər. Ən geniş yayılmış üsullar bunlardır:

• Faiz (Percentage) Metodu: Məsələn: 10.000$ hesabın 2%-ni riskə atmaq = 200$ Bu halda əməliyyatın həcmini elə tənzimləyirsiniz ki, stop-loss səviyyəsinə çatdıqda maksimum itki 200$ olsun.

• Texniki Metod: Stop-loss-u texniki səviyyələrə əsasən yerləşdirmək: – Alış (long) mövqelərində son dəstək (support) səviyyəsindən aşağı, – Satış (short) mövqelərində isə son müqavimət (resistance) səviyyəsindən yuxarı.

• Volatillik (Dəyişkənlik) Metodu: Qiymət dalğalanmalarını nəzərə almaq üçün ATR (Average True Range – Orta Həqiqi Aralıq) kimi alətlərdən istifadə olunur. Bu üsul bazarın cari dəyişkənliyinə uyğun daha real stop-loss məsafəsi təyin etməyə kömək edir.

STOP-LOSS ƏMRLƏRİNİN NÖVLƏRİ

Stop-loss əmrlərinin bir neçə növü mövcuddur, bunlara daxildir: Sabit (fixed) stop-loss, izləyən (trailing) stop, faiz əsaslı stop, zaman əsaslı stop, qrafik əsaslı stop və stop-limit əmri.

Ümumilikdə:

• Alış (buy) əməliyyatında, stop-loss giriş qiymətindən aşağı yerləşdirilir.

• Satış (sell) əməliyyatında, isə stop-loss giriş qiymətindən yuxarı təyin olunur.

Stop-loss əmrləri həmçinin əməliyyat sizin xeyrinizə irəlilədikcə qazancı qorumaq (mənfəəti kilidləmək) üçün strateji şəkildə istifadə oluna bilər.

NİYƏ STOP-LOSS ƏMRİNDƏN İSTİFADƏ ETMƏLİYİK?

Stop-loss CFD ticarətində riski aşağıdakı yollarla idarə etməyə kömək edir:

• Zərərləri avtomatik məhdudlaşdırır – Qiymət əvvəlcədən müəyyən etdiyiniz səviyyəyə çatdıqda mövqe avtomatik bağlanır və daha böyük itkilərin qarşısı alınır.

• Qazancı qorumağa kömək edir – Treyderlər tez-tez stop-loss-u mənfəəti kilidləmək üçün istifadə edirlər. Bazar geri çəkilsə belə, əldə olunmuş qazanc qorunmuş olur.

• Emosiyaları qərarlardan uzaqlaşdırır – Stop-loss əvvəlcədən planlaşdırıldığı üçün qorxu və ya tamah kimi emosiyalar qərarlarınıza təsir etmir.

• İntizam və risk idarəetməsini gücləndirir – Planlı və sistemli ticarət etməyə məcbur edir.

• Kapitalı qoruyur – Xüsusilə dəyişkən (volatil) bazarlarda böyük zərərlərin qarşısını alır və sizə rahatlıq verir. Bazarı hər saniyə izləməyə ehtiyac qalmır.

HAMISINI BİRLƏŞDİRƏK: Risk İdarəetmə Nümunəsi (Stop-Loss Əmrindən İstifadə)

Təsəvvür edin ki, aşağıdakı məlumatlar bir treyderin portfelini əks etdirir və o, risk idarəetməsinin əsas qaydasına — stop-loss-u düzgün təyin etməyə — əməl edir.

• Ticarət Kapitalı: 25,000$

• Hər Əməliyyatda Risk: Kapitalın 2%-i

• Risk Məbləği: 25,000$ × 2% = 500$

• Pip Riski: 50 pip

• Ticarət Quruluşu: EUR/USD alış 1.1080 səviyyəsində

• Stop-Loss Səviyyəsi: 1.1030 (girişdən 50 pip aşağı)

• Standart Lot üçün Pip Dəyəri: 10$

• Ümumi Dollar Riski: 50 pip × 10$ = 500$

• Mövqe Ölçüsü (Həcm): 500$ ÷ (50 pip × 10$) = 1 standart lot (İstəyə görə bu həcm bir neçə kiçik mövqeyə bölünə bilər.)

Əgər qiymət 1.1030 səviyyəsinə düşərsə, broker əməliyyatı avtomatik bağlayacaq və zərər 500$ ilə məhdudlaşacaq. Bu halda hesab qalığı 24,500$ olacaq.

Bu yanaşma yalnız kapitalı qorumaqla kifayətlənmir, həm də treyderə intizamlı və davamlı qərarlar verməyə kömək edir.

Nəticədə, növbəti əməliyyatı icra etməzdən əvvəl, bazara daxil olmamışdan öncə çıxış planınızı qurun və aşağıdakı addımları izləyin:

• Risk Faizini Müəyyən Edin: Bir əməliyyatda kapitalınızın nə qədərini riskə atmağa hazır olduğunuzu seçin. Məsələn: 20,000$ hesabın 2%-i = 400$

• Pip üzrə Riski Müəyyən Edin: Giriş qiyməti ilə stop-loss arasındakı məsafəni bilin. Məsələn: 50 pip

• Mövqe Ölçüsünü (Həcmi) Hesablayın: Hesab ölçüsü, risk faizi və pip riskinə əsasən düzgün lot ölçüsünü hesablayın — xüsusilə forex ticarətində bu çox vacibdir.

• Stop-Loss-u Strateji Yerləşdirin – Alış (long) mövqedə: stop-loss-u giriş qiymətindən aşağıda, əsas dəstək zonasının altında yerləşdirin. – Satış (short) mövqedə: stop-loss-u giriş qiymətindən yuxarıda, əsas müqavimət səviyyəsinin üstündə yerləşdirin.

Unutmayın: Peşəkar treyderlər əvvəlcə riski hesablayır, sonra əməliyyata daxil olurlar.