NFT-lərə Giriş
NFT “Non-Fungible Token” (əvəzolunmaz token) sözlərinin qısaltmasıdır. Əsasən, bu, istənilən forma və görnüşə malik ola bilən rəqəmsal aktivdir. “Əvəzolunmaz” ifadəsi onun unikal olduğunu və başqa heç nə ilə əvəz edilə bilməyəcəyini bildirir.
NFT almaq üçün istifadə edə biləcəyiniz bir neçə platforma mövcuddur. Ən məşhurları OpenSea, Rarible və SuperRare-dir.
Lakin NFT almaq, saxlamaq və ya satmaq üçün əvvəlcə rəqəmsal pul kisəsi (digital wallet) yaratmalısınız.
NFT kolleksiyaçıları arasında ən çox istifadə olunan pul kisəsi MetaMask-dır. Aşağıda MetaMask-i necə qurmağı və onu seçdiyiniz NFT bazar platformasına necə bağlamağı görə bilərsiniz. Bu nümunədə MetaMask-i qurmağı və onu OpenSea-yə (Şəkil 1) bağlamağı öyrənəcəksiniz.
Şəkil 1: Mənbə OpenSea
Şəkil 2: Mənbə Tokenized.com
Əgər yuxarıdakı göstərişləri düzgün izlədinizsə, pul kisənizi qurmağa MetaMask vebsaytına daxil olmaqla başlamalı və sonra Chrome istifadə edirsinizsə “Chrome üçün MetaMask quraşdır” seçimini etməliydiniz.
MetaMask həmçinin bir çox brauzerlərdə mövcuddur. MetaMask-i quraşdırdıqdan sonra, uzantını aktivləşdirməyinizi və quraşdırmanı başlatmağı istəyəcək. Əvvəlcə pul kisəniz üçün şifrə yaradacaqsınız.
Daha sonra şifrənizi unutduğunuz halda pul kisəsinə daxil ola bilməyiniz üçün gizli bərpa açarını (secret recovery key) yaratmağa başlayacaqsınız.
Sonda MetaMask hesabınızın quraşdırılmasını tamamlaymaq üçün gizli bərpa ifadənizi təsdiqləməlisiniz.
Ümid edirik ki, artıq NFT pul kisənizi qurmusunuz. İndi onu OpenSea ilə bağlayacaqsınız.
NFT Alma Səbəbləri
Əgər yuxarıdakı şəkilləri ardıcıl izlədinizsə, əvvəlcə OpenSea vebsaytına daxil olmalı, sonra profil və sonra pul kisəsi (wallet) seçimini etməliydiniz.
Bundan sonra MetaMask-i seçib “connect” düyməsini basmalısınız. Təbriklər, artıq pul kisənizi OpenSea ilə bağladınız!
İnsanlar müxtəlif səbəblərdən NFT alırlar; ən yaygın səbəblərdən biri sənət əsərlərini toplamaq və ya müəyyən üstünlüklər əldə etməkdir.
Bəzi insanlar NFT-ləri sənət kolleksiyaçıları kimi öz portfellərini yaratmaq üçün alırlar.
Son dövrlərdə NFT-lər əlavə fayda (utility) təklif edir; məsələn, müəyyən icmalara giriş imkanı verərək virtual və real həyatda görüşlərdə iştirak etməyə imkan yaradır. Buna Gary Vaynerchuk və Bored Ape Yacht Club misal göstərilə bilər — çox məşhur NFT kolleksiyasıdır.
Bundan əlavə, bəzi oyun inkişaf etdiriciləri oyun dünyasını NFT-lərlə birləşdirərək, istifadəçilərin yalnız həmin oyun inkişaf etdiricisinin NFT-sini alması halında oyuna giriş imkanı əldə etməsini təmin edirlər.
Digər tərəfdən, kiçik və orta müəssisələr (SME-lər) də NFT dünyasına daxil olub, öz NFT-lərini istehlakçılara təklif etməyə başlayıblar; bu, istifadəçilərə bəzi mağazalarda endirimlər və ya NFT sahibliyi ilə əlaqəli digər üstünlüklər qazandırır.
Eyni zamanda, Hustle Co-in analizinə görə, NFT bazarındakı insanların 64%-dən çoxu NFT-ləri alıb sataraq mənfəət qazanmağa çalışır.
Sadə desək, NFT blockchain texnologiyasına əsaslanır. Hər bir NFT-nin arxasında “smart contract” var ki, bu, əslində sizin NFT-nizə aid hüquqi sənəd rolunu oynayır.
Buna görə, kimsə sadəcə NFT-nizin ekran görüntüsünü çəkib başqa bir NFT bazarında satmağa çalışa bilməz, çünki bütün bazarlarda başqasına aid NFT-ni satmaq imkanını əngəlləyən sistemlər mövcuddur.
Əgər smart contract sizə məxsusdursa və NFT-ni düzgün aldınızsa, onu portfelinizdə görə və lazım gələrsə sata bilərsiniz.
NFT-lərin İnkişafı
NFT-lər populyarlaşmağa başlayandan və OpenSea kimi bazarlar ortaya çıxandan bəri, əksər hallarda sadəcə JPEG şəkilləri kimi alınıb-satılırdı, baxmayaraq ki, NFT hər hansı bir şey ola bilər.
Lakin son dövrlərdə NFT-lər daha çox faydalılığına (utility) görə alınır və NFT-nin “utility”si bazarın inkişafında həlledici rol oynayır.
Bu gün hər kəs NFT yarada bilər, lakin az sayda insan onlarla real dəyər təqdim edə bilir.
Bunun əla nümunəsi Bored Ape Yacht Club kolleksiyasıdır, NFT sahəsində çox məşhur bir kolleksiya adıdır.
Bu kolleksiyadan NFT almaq üçün baza qiymət (minimum qiymət) təxminən 87.5 Ethereum-dir ki, bu da təxminən 134,439 ABŞ dollarına bərabərdir.
Şəkil 4: Mənbə OpenSea – Bored Ape Yacht Club NFT #5673
Hər şey NFT-yə çevrilə bilər: JPEG şəkillər, evlərin/mənzillərin planları, audio yazılar və videolar; imkanlar hədsizdir.
İyirmi Premyer Liqa futbol klubu oyunçuların üzlərini fərqli NFT-lər kimi təqdim etmə imkanını nəzərdən keçirir. Azarkeşlər bu NFT-ləri ala bilər, bundan fayda əldə edə bilər və müəyyən müddət üçün həmin oyunçu ilə görüşmək imkanı qazana bilərlər.
NFT kolleksiyalarının çoxu Discord platformasında öz NFT-ləri üçün “pulsuz mint” təklif edir. Pulsuz mint deməkdir ki, istifadəçi NFT almaq üçün heç bir ödəniş etməyə ehtiyac yoxdur; lakin NFT icmaları və inkişaf etdiriciləri bu pulsuz mintləri rəqabətli ediblər.
Məsələn, sadəcə on NFT-ni pulsuz vermək əvəzinə, istifadəçilər müəyyən tapşırıqları yerinə yetirməlidirlər. Məsələn, həmin layihə haqqında sosial şəbəkələrində məlumat yaymaq, sonra NFT almaq üçün şərt kimi göstərilə bilər.
