2026-cı ildə ABŞ-da inflyasiya böyük geosiyasi gərginliklərin və Federal Ehtiyat Sisteminin rəhbərliyində baş verən dəyişikliklərin qarşılıqlı təsiri nəticəsində mürəkkəb və yüksək volatilliklə xarakterizə olunan mərhələyə daxil olub. İllik ümumi inflyasiya göstəricisinə İranla birbaşa hərbi qarşıdurma və 15 həftədən çox davam edən Hörmüz boğazının bağlanması ciddi təsir göstərib. Bu hadisələr enerji, gübrə və helium üzrə qlobal tədarük zəncirlərində pozuntulara səbəb olub.

Bu şəraitdə istehlakçılar artan qiymət təzyiqi ilə üzləşib və bu da İstehlak Qiymətləri İndeksinin (CPI) yenidən kəskin sürətlənməsinə səbəb olub. ABŞ-da illik inflyasiya 2026-cı ilin may ayında 4,2% ilə pik həddə çatıb. Daha sonra gərginliyin tədricən azalması və iyunun ortalarında yaranan müvəqqəti sabitlik fonunda inflyasiya zəifləməyə başlayıb. Bu proses qlobal neft bazarlarında da vəziyyətin nisbətən sabitləşməsinə səbəb olub. Neft qiymətləri aşağı düşməyə başlayıb və sonrakı ABŞ inflyasiya göstəricilərində müəyyən yumşalma müşahidə olunub.

ABŞ Əmək Statistikası Bürosu (BLS) tərəfindən aylıq açıqlanan İstehlak Qiymətləri İndeksi (CPI) istehlakçıların yaşayış xərclərindəki dəyişiklikləri ölçən əsas göstəricilərdən biridir. İndeks təxminən 200 alt kateqoriyadan ibarət geniş mal və xidmət səbətinin qiymətlərini izləyir.

ABŞ-da İnflyasiyanın Tarixi Dinamikası

ABŞ-da inflyasiyanın tarixi dinamikasına nəzər saldıqda, son on il ərzində orta illik inflyasiya təxminən 3,2% təşkil edib. Lakin pandemiya ilə əlaqəli ardıcıl şoklar və sonrakı ticarət böhranları fonunda bu dinamika əhəmiyyətli dərəcədə dəyişib.

İnflyasiya 2022-ci ildə orta hesabla 8% təşkil etdikdən sonra tədricən azalaraq 2023-cü ildə 4,1%-ə, 2024-cü ildə 2,96%-ə, ötən il isə 2,7%-ə düşüb.

Daha sonra göstərici cari ilin ilk yarısında yenidən yüksəlməyə başlayıb və narahatlıq doğuran səviyyələrə çatıb. Bununla belə, yayın ortalarına doğru inflyasiyada tədricən zəifləmə müşahidə olunub.

ABŞ İnflyasiyasının Komponentlərinin Ətraflı Təhlili

İstehlak Qiymətləri İndeksinin (CPI) ayrı-ayrı komponentlərində baş verən dəyişikliklər 2026-cı ildə ABŞ inflyasiyasının strukturunda fərqli tendensiyaların formalaşdığını göstərir.

Enerji qiymətləri son dövrdə inflyasiyanın aşağı düşməsinə əsas töhfə verən amillərdən biri olub. Bununla yanaşı, ərzaq və enerjini istisna edən baza inflyasiyasının (core inflation) əsas komponentləri daha da azalmaq üçün ciddi müqavimət göstərib.

İllik baza inflyasiyası iyul ayında cəmi 2,5%-ə enib. Bu göstərici iyunda 2,6%, may ayında isə 2,9% təşkil edib.

ABŞ CPI Komponentlərinin Təhlili

1. Mənzil

Mənzil xərcləri istehlak səbətindəki yüksək çəkisinə görə baza inflyasiyasının əsas struktur amillərindən biri olaraq qalır.

İyul ayında mənzil xərcləri 0,1% artıb. İllik artım tempinin zəifləməsinə baxmayaraq, mənzil xərcləri təkbaşına ümumi CPI-də aylıq artımın təxminən üçdə ikisini təşkil edib.

Son hesabatlar həmçinin otel və müvəqqəti yaşayış xidmətlərinin qiymətlərində yenidən artımın mənzil xərclərinin ümumi səviyyəsini dəstəklədiyini göstərir.

2. İstehlak malları və xidmətlər

Geyim qiymətlərində nəzərəçarpacaq artım qeydə alınıb, işlənmiş avtomobil və yük maşınlarının qiymətlərində isə illik azalma yenidən başlayıb.

Eyni zamanda, tibbi malların və ləvazimatların, eləcə də avtomobil sığortasının qiymətlərində azalma davam edib. Bununla yanaşı, aviabilet qiymətləri və təhsil və istirahət xidmətləri üzrə indekslər artıb.

3. Ərzaq

Ərzaq indeksi cüzi artım göstərib. Komponentlər üzrə dəyişikliklər nisbətən balanslı olub və nəticədə ərzaq qiymətlərinin ümumi CPI-yə təsiri məhdud qalıb.

ABŞ-da İnflyasiya Perspektivi Üçün Əsas Risklər

1. Davam edən geosiyasi gərginliklər

Fevralın sonundan etibarən davam edən geosiyasi gərginliklər inflyasiya perspektivi üçün əsas risklərdən biri olaraq qalır.

2. ABŞ tarifləri və ticarət siyasəti

ABŞ administrasiyası tərəfindən tətbiq edilən qoruyucu tariflər və davam edən məhdudlaşdırıcı ticarət siyasəti inflyasiya üzərində əlavə təzyiq yarada bilər.

3. İstehlakçıların inflyasiya gözləntiləri

İstehlakçıların gələcək inflyasiya ilə bağlı gözləntiləri ABŞ-da inflyasiyanın perspektivini müəyyən edən mühüm amillərdən biri olaraq qalır.

Son sorğulara əsasən, istehlakçıların inflyasiya gözləntiləri növbəti bir il üçün 3,6%, növbəti üç il üçün 3,2%, növbəti beş il üçün isə 3% səviyyəsindədir.

Göstəricilərin 3%-dən yuxarı qalması istehlakçıların mövcud qiymət səviyyələrini müvəqqəti şok kimi deyil, yeni iqtisadi reallığın bir hissəsi kimi qəbul etdiyini göstərir.

4. Federal Ehtiyat Sisteminin siyasəti

Federal Ehtiyat Sisteminin yeni siyasət yanaşması inflyasiya üçün digər mühüm amildir.

Fed inflyasiyanı izləməyə və nəzarətdə saxlamağa diqqət yetirsə də, inflyasiya ilə mübarizə aparmaq üçün hansı addımları atacağı ilə bağlı müəyyən qeyri-müəyyənliyi qoruyur. Xüsusilə gələcək pul siyasəti qərarlarını əvvəlcədən açıqlamaqdan, yəni forward guidance tətbiqindən çəkinir.

Eyni zamanda, Fed faiz dərəcələrinin inflyasiya ilə mübarizədə əsas və başlıca alət olaraq qalacağını vurğulamağa davam edir.

Nəticə: ABŞ İnflyasiyası Fed Siyasəti Üçün Nə İfadə Edir?

Analitiklər hesab edirlər ki, ABŞ-ın inflyasiya göstəricisi gözləntilərdən kənara çıxdığı halda xüsusilə əhəmiyyətli olacaq. Bu, xüsusilə inflyasiyanın mövcud səviyyələr ətrafında sabit qalacağı ilə bağlı proqnozların əksinə olaraq aşağı düşməsi halında diqqət çəkə bilər.

Bununla belə, iri banklar iki əsas mümkün ssenarini önə çəkirlər:

Ssenari 1

JPMorgan analitikləri faiz dərəcələrinin cari səviyyədə qalacağı ehtimalını yüksək qiymətləndirirlər. Onların fikrincə, faizlərin ilin sonuna qədər dəyişdirilməməsi iqtisadi artımı qorumağa və əhəmiyyətli iqtisadi yavaşlamanın qarşısını almağa imkan verə bilər.

Ssenari 2

Goldman Sachs daha çevik yanaşma nümayiş etdirir və tariflərin və enerji şoklarının təsirinin tədricən azalacağını gözləyir.

Bu, baza inflyasiyasının gələn ilin sonuna qədər 2%-ə yaxınlaşmasına şərait yarada bilər. Belə bir ssenaridə Federal Ehtiyat Sistemi gələn ilin iyun və dekabr aylarında faiz dərəcələrini azaltmağa başlaya bilər və faiz dərəcəsinin 3%–3,25% diapazonuna qədər enməsi gözlənilir.