ABŞ-da inflyasiya: Yüksələn qiymətlər FED-in faiz dərəcələri ilə bağlı gözləntilərini dəyişəcəkmi?
Əsas məqamlar
- Enerji qiymətləri avqust ayında ABŞ-da ümumi inflyasiyanı 3,4% səviyyəsində saxlayıb, baza CPI isə 2,4% olub. FED-in üstünlük verdiyi inflyasiya göstəricisi olan baza PCE təxminən 3% səviyyəsində qərarlaşıb.
- FED sentyabr ayında faiz dərəcələrini 3,75%–4% aralığına yüksəldib. Bu, 2023-cü ilin iyulundan bəri ilk faiz artımı olub. Oktyabrın 28-də keçiriləcək iclasda növbəti qərarla bağlı fikir ayrılıqları mövcuddur. Fyuçers bazarı daha bir faiz artımı ehtimalını 19%–25% səviyyəsində qiymətləndirir. Sentyabrın sonunda bu göstərici 71% idi.
- İstiqraz gəlirliliklərinin yüksəlməsi faiz dərəcələrinə həssas sektorları təzyiq altında saxlayıb və bu sektorlar 5%–7% ucuzlaşıb. Qızılın qiyməti 1,2% azalaraq bir unsiya üçün 4.240 dollara düşüb, ABŞ Dolları İndeksi isə 100 səviyyəsini keçib.
Enerji qiymətlərinin yaratdığı bahalaşma əmək bazarında cüzi zəifləmə ilə eyni vaxta təsadüf etdiyindən inflyasiya yenidən diqqət mərkəzinə düşüb. Bu vəziyyət Federal Ehtiyat Sistemini pandemiyadan sonrakı inflyasiya sıçrayışından bəri ikili mandatının ən çətin sınaqlarından biri ilə üz-üzə qoyur. Əsas sual budur: qiymətlərin yüksəlməsi siyasətçiləri monetar siyasəti yenidən sərtləşdirməyə sövq edəcək, yoxsa zəifləyən əmək bazarı onları faizləri dəyişməməyə məcbur edəcək?
CPI üzrə son məlumatlar nəyi göstərir?
Ümumi CPI: Artımın əsas səbəbi enerji qiymətləridir
Avqust ayı üzrə İstehlak Qiymətləri İndeksi (CPI) hesabatına əsasən, ümumi inflyasiya aylıq müqayisədə 0,4% artıb, illik göstərici isə 3,4% səviyyəsində qalıb. İnflyasiyanın yüksək səviyyədə qalmasının əsas səbəbi enerji qiymətləri olub. Benzinin qiymətindəki artım ümumi indeksdə qeydə alınan yüksəlişin üçdə birini təşkil edib.
Davam edən geosiyasi gərginlik fonunda Brent markalı neftin qiymətinin bir barel üçün 111 dolları keçməsi ilə sentyabr ayında inflyasiya təzyiqləri daha da güclənib. Pərakəndə benzin qiymətləri də rekord səviyyəyə çataraq bir qallon üçün 4,35 dolları ötüb. Analitiklər sentyabr ayında ümumi CPI inflyasiyasının aylıq müqayisədə 0,6% artacağını gözləyirlər. Bu, illik inflyasiyanı təxminən 3,6%–3,7% səviyyəsinə yüksəldə bilər.
Baza CPI: Əsas inflyasiya təzyiqləri daha sabit görünür
Baza inflyasiya isə nisbətən mülayim mənzərə yaradır. Ərzaq və enerji qiymətlərini nəzərə almayan baza CPI avqust ayında 0,3% artaraq gözləntiləri bir qədər üstələyib. İllik göstərici isə 2,4% səviyyəsində qalıb. Xidmət sektorunda inflyasiya qiymətlərə təzyiq göstərməkdə davam edib: mənzil xərcləri 0,3% artıb, mənzil xərcləri istisna olmaqla baza xidmət inflyasiyası isə 0,5%-ə yüksəlib.
Bununla belə, proqnozlar sentyabr ayında baza CPI inflyasiyasının 0,2%-ə qədər zəifləyəcəyini göstərir. Bu, enerji qiymətlərinin ümumi inflyasiyaya təsirinə baxmayaraq, əsas inflyasiya təzyiqlərinin sabitləşə biləcəyinə işarə edir.
Davamlı inflyasiya Federal Ehtiyat Sisteminin faiz dərəcələri ilə bağlı qərarlarına necə təsir edəcək?
FED-in üstünlük verdiyi inflyasiya göstəricisi isə daha mürəkkəb mənzərə ortaya qoyur. Baza Fərdi İstehlak Xərcləri (Core PCE) inflyasiyası avqust ayında təxminən 3%-ə çataraq 2,4%-lik baza CPI göstəricisini üstələyib. Bu qeyri-adi fərq bir neçə amillə bağlıdır. Bunlara maliyyə xidmətləri və səhiyyə qiymətləri, iki indeksin hesablanma metodologiyasındakı fərqlər və FED tərəfindən son dövrdə aparılmış məlumat düzəlişləri daxildir.
Nəticədə, baza CPI göstəricisinin nisbətən mülayim olması bazar iştirakçılarının fikrincə, monetar yumşalmaya keçid ehtimalını dəstəkləmək üçün kifayət etməyib.
FED sentyabr ayındakı əvvəlki iclasında faiz dərəcələrini ilk dəfə 0,25 faiz bəndi artıraraq hədəf aralığını 3,75%–4%-ə çatdırıb. Bu, 2023-cü ilin iyulundan bəri ilk faiz artımı olub. FED sədri Kevin Warsh bu addımı inflyasiyanın 2%-lik hədəfə doğru irəliləyişinin dayanmasından sonra monetar stimullaşdırmanın bir hissəsini aradan qaldırmaq cəhdi kimi izah edib.
Əmək bazarı vəziyyəti daha da mürəkkəbləşdirir. ABŞ iqtisadiyyatında sentyabr ayında cəmi 29.000 yeni iş yeri yaradılıb. Halbuki gözlənti 90.000 idi. İşsizlik səviyyəsi isə 4,2%-ə yüksəlib. Əmək bazarı bu qədər zəif olduğu halda monetar siyasətin aqressiv şəkildə sərtləşdirilməsi məşğulluqdakı itkiləri artıra bilər. Digər tərəfdən, faizlərin vaxtından əvvəl endirilməsi inflyasiya gözləntilərini sabitlikdən çıxara bilər.
FED-in faiz dərəcələri üzrə proqnozu: Bazarların qarşıdakı FOMC iclaslarından gözləntiləri nədir?
Federal Ehtiyat Sisteminin rəsmiləri və maliyyə bazarları fərqli siqnallar verirlər. FED-in 18 iştirakçısından 16-sı 2026-cı ildə ən azı bir əlavə 25 baza bəndlik faiz artımını proqnozlaşdırıb. İlin sonu üçün median faiz proqnozu 4,1% olub və gələn il faiz endirimi nəzərdə tutulmayıb.
Bunun əksinə olaraq, fyuçers bazarları oktyabrın 28-də keçiriləcək iclasda faiz artımı ehtimalını 19%–25% səviyyəsində qiymətləndirir. Sentyabrın sonunda bu ehtimal 71% idi. John Williams və Philip Jefferson kimi rəsmilərin daha yumşaq mövqedən çıxış etmələri də yaxın zamanda faiz artımı gözləntilərini azaldıb. Onlar əmək bazarı ilə bağlı gecikmiş məlumatları qiymətləndirməzdən əvvəl səbirli olmağa çağırıblar.
FED-in növbəti addımı üçün üç mümkün ssenari (mənbə)
| Ssenari | Tətikləyici amil | FED-in ehtimal olunan reaksiyası | Ehtimal |
| Baza inflyasiyanın yenidən sürətlənməsi | Baza CPI aylıq ≥ 0,3% | Oktyabr və ya dekabrda faiz artımı, 4,00%–4,25%-ə qədər | 35% |
| Məlumatların gözləntilərə uyğun olması | Baza CPI təxminən 0,2% | Faiz artımının dekabra təxirə salınması | 45% |
| Baza inflyasiyanın zəifləməsi və məşğulluğun pisləşməsi | Baza CPI < 0,2%, əmək bazarı göstəriciləri zəif | İlin sonunadək faizlərin dəyişməz saxlanılması | 20% |
Yüksək faiz dərəcələrinin uzun müddət qorunmasının bazarlara təsiri və aktiv sinifləri üzrə risklər
ABŞ Xəzinədarlıq istiqrazlarının gəlirlilikləri
İstiqraz bazarında artıq kəskin yenidən qiymətləndirmə baş verib. ABŞ-ın 10 illik Xəzinədarlıq istiqrazlarının gəlirliliyi sentyabrın sonunda 5,3%-i ötüb. Bu, son 24 ilin ən yüksək səviyyəsi olub. Göstərici 1994-cü ildən bəri ən böyük rüblük artımını qeydə alıb. Oxşar tendensiya iki və 10 illik Xəzinədarlıq istiqrazlarının gəlirliliklərində də müşahidə olunub.
Səhmlər və sektorlar
Artan istiqraz gəlirliliklərinin təsiri müxtəlif aktiv siniflərinə yayılıb. Daşınmaz əmlak, kommunal xidmətlər və maliyyə xidmətləri də daxil olmaqla faiz dərəcələrinə həssas sektorlar 5%–7% ucuzlaşıb. Bununla yanaşı, texnologiya səhmləri sentyabr ayında 5% yüksəlib.
Qızıl və ABŞ dolları
Qızılın qiyməti də 1,2% azalaraq bir unsiya üçün 4.240 dollara düşüb. Eyni zamanda, ABŞ Dolları İndeksi 100 səviyyəsini keçib.
Yekun: FED-in faiz dərəcələrini uzun müddət yüksək səviyyədə saxlaması bazarlar üçün nə deməkdir?
Federal Ehtiyat Sistemi oktyabr ayında faiz dərəcələrini dəyişməz saxlayacağı təqdirdə belə, baza inflyasiyasının yüksək səviyyədə qalması monetar yumşalma imkanlarını məhdudlaşdıracaq. Buna görə də investorlar borclanma xərclərinin və uzunmüddətli istiqraz gəlirliliklərinin struktur olaraq yüksək qaldığı mühitlə üzləşə bilərlər.
Bu şəraitdə şirkətlərin güclü balans hesabatlarına daha çox diqqət yetirmək, faiz dərəcələrinə yüksək həssaslığı olan aktivlərə və borclanmadan ciddi şəkildə asılı investisiyalara yanaşarkən isə ehtiyatlı olmaq vacibdir.
